img baltic img norway
Brak ostrzeżeń

Słownik Hydrologiczny

  • AKUMULACJA przyrost ilości wody w pokrywie śnieżnej, proces gromadzenia produktów erozji w naturalnych, lub sztucznych zbiornikach wodnych
  • AKWEN SYN. OBIEKT WODNY masa wody o charakterystykach właściwych tylko dla niej
  • ALIMENTACJA zasilanie, uzupełnianie zasobów wodnych
  • ANALIZA HYDROLOGICZNA badanie cech elementów, ich struktury oraz związków zachodzących między nimi. Obejmuje zwykle uporządkowane wyniki obserwacji (aktualne lub z ustalonego okresu) oraz przewidywane wartości wybranych elementów. Opis ogólny jest zwykle uzupełniony zestawieniami tabelarycznymi oraz wykresami i mapami
  • AUTOMATYCZNY POSTERUNEK POMIAROWY posterunek wyposażony w urządzenia do automatycznej rejestracji i przekazywania danych (wyników pomiarów) na odległość
  • AWANTAŻ przewaga
  • BAGNA tereny nisko położone, zatapiane wodą w okresach wilgotnych i zwykle podmokłe w pozostałym czasie, obszary powstałe w wyniku zarastania i zatorfienia zbiorników wodnych na terenach nizinnych, płaskich, gdzie płytko zalega warstwa gruntów nieprzepuszczalnych
  • BALTIC SEA ICE MEETING organizacja , do której należą wszystkie kraje nadbałtyckie ściśle współpracujące ze sobą w zakresie osłony lodowej. Działa na podstawie umów międzyrządowych, jest związana z WMO oraz realizacją konwencji SOLAS. Pierwsza międzynarodowa konferencja BALTIC SEA ICE MEETING odbyła się w 1954 roku
  • BAZA DANYCH spójny zbiór danych, zorganizowany w formie plików, stworzony z myślą o konkretnych zastosowaniach, przechowywany na nośniku umożliwiającym bezpośredni dostęp
  • BAŁTYCKI KLUCZ LODOWY klucz, który pozwala na kodowanie zjawisk lodowych na obszarze Morza Bałtyckiego i w portach. Pierwszy Bałtycki Klucz Lodowy powstał w 1954 roku na pierwszej międzynarodowej konferencji BALTIC SEA ICE MEETING i składał się z trzech cyfr – IJK, gdzie I -rodzaj lodu, J - rozwój sytuacji lodowej, K - wpływ lodu na żeglugę. W 1981 roku został wprowadzony i zatwierdzony nowy klucz lodowy ASTK, który obowiązuje do dzisiaj. Zawiera on informacje o stopniu zlodzenia i sposobie rozmieszczenia lodu (A), o stadium rozwoju lodu (S), o topografii i rodzaju lodu (T) oraz o warunkach żeglugi w lodzie
  • BIEG RZEKI kierunek zgodny z ruchem wody w rzece lub potoku, charakterystyczny odcinek rzeki wyróżniony w profilu podłużnym. Bieg górny odznacza się dużym spadkiem, dużą prędkością wody i intensywną erozją denną, dzięki której koryto rzeki jest głęboko wcięte w podłoże. W biegu środkowym spadek zwierciadła i prędkość wody ulegają zmniejszeniu, maleje erozja denna, zwiększa się natomiast erozja boczna, prowadząca do powstawania zakoli dolina staje się szersza, rzeka może zmieniać koryto podczas wezbrań transportuje materiał przeniesiony wodą z górnej części dorzecza. W biegu dolnym spadek zwierciadła wody jest niewielki a ruch wody powolny, występuje akumulacja rumowiska powodująca podnoszenie się dna rzeki. Bieg rzeki kończy się zwykle ujściem do innej rzeki, jeziora lub morza.
  • BIFURKACJA miejsce, gdzie woda z obszaru źródłowego odpływa w różnych kierunkach lub ciek dzieli się na ramiona prowadzące wodę do różnych dorzeczy
  • BILANS WODNY stanowi porównanie przybytków i ubytków wody, charakteryzuje obieg wody w danej przestrzeni bilansowania i w określonym czasie
  • BIULETYN zawiera zazwyczaj analizę, tj. uporządkowane wyniki obserwacji aktualne, bądź z okresu poprzedzającego (ubiegły dzień lub tydzień) takich elementów jak: stan wody, przepływ, zjawiska lodowe, sumy opadów, grubość pokrywy śnieżnej, zawartość wody w śniegu itp. W biuletynach przytacza się też charakterystyki statystyczne (wartości średnie stanu wody, maksymalne i minimalne itp.) obliczone na podstawie długoletnich ciągów obserwacji. Charakterystyki te pozwalają ocenić z jaką wielkością zjawiska na tle wielolecia mamy do czynienia. Analiza i prognoza może zawierać tablice liczb, wykresy i mapy wyświetlane na ekranie komputera, lub drukowane na papierze
  • BIULETYN LODOWY wydawany przez wszystkie służby lodowe, zawiera informacje na temat zlodzenia poszczególnych obszarów zakodowane Bałtyckim Kluczem Lodowym oraz część opisową i restrykcje lodowe dla żeglugi. W Polsce Biuletyn Lodowy wydaje Biuro Prognoz Hydrologicznych w Gdyni od 2 do 5 razy w tygodniu w zależności od rozwoju zjawisk lodowych w polskiej strefie brzegowej
  • BIURO PROGNOZ HYDROLOGICZNYCH W GDYNI działa w Oddziale Morskim IMGW i jest odpowiedzialne za realizację Prawa Wodnego w zakresie wydawania informacji, prognoz i ostrzeżeń hydrologicznych na terenie polskiej strefy przybrzeżnej. BPH realizowało i koordynowało wiele projektów krajowych i zagranicznych. Ponadto reprezentuje Polskę w m.in. ESEAS oraz grupie W-1 (współpraca pomiędzy RP a RFN na morskich wodach granicznych)
  • BRÓD płytkie miejsce cieku, które można przekroczyć pojazdem lub pieszo
  • BRUZDA EROZYJNA bardzo mała forma erozyjna w której koncentruje się spływ powierzchniowy
  • BRZEG RZEKI (LEWY, PRAWY) krawędź koryta rzecznego ajego strony lewa i prawa są określane zgodnie z kierunkiem płynięcia cieku
  • BUDOWLA HYDROTECHNICZNA budowla wraz z urządzeniami i instalacjami technicznymi służąca gospodarce wodnej oraz kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich
  • BYSTRZE płytkie miejsce w korycie rzecznym, gdzie powierzchnia wody załamuje się na przeszkodach całkowicie lub częściowo
  • BŁĄD PROGNOZY różnica pomiędzy prognozowaną a zaobserwowaną wartością danego elementu hydrosystemu. Błąd prognozy zależy głównie od dwóch czynników: dokładności metody prognozowania oraz od sprawdzalności prognozy meteorologicznej, na podstawie której obliczono prognozę hydrologiczną
  • CIEK pojęcie dotyczące wszystkich wód będących w ruchu pod wpływem sił ciężkości, płynących w korytach naturalnych lub sztucznych, stale lub okresowo
  • CIEŃ OPADOWY obszar znajdujący się po zawietrznej stronie wzniesienia lub pasma górskiego, gdzie opad niż po stronie dowietrznej
  • COFKA WIATROWA podwyższenie lustra wody postępujące w górę biegu cieku wodnego, powstające wskutek wymuszonego silnym wiatrem podnoszenia się stanu wody w zbiorniku, do którego ów ciek uchodzi
  • CYKL HYDROLOGICZNY (OBIEG WODY W PRZYRODZIE) zamknięty cykl obiegu wody między atmosferą, hydrosferą i litosferą. Obieg wody między oceanem, atmosferą i kontynentem nosi nazwę dużego obiegu wody. Wymiana wody między atmosferą i kontynentem lub między atmosferą i oceanem nazywana jest małym obiegiem wody
  • CZAS DOBIEGU czas od początku opadu do kulminacji przepływu (t1). W literaturze zagranicznej przez czas dobiegu rozumiana jest odległość między środkiem ciężkości pola hietogramu a kulminacją przepływu (tp)
  • CZAS KONCENTRACJI czas od początku wzrostu stanu wody do osiągnięcia stanu maksymalnego (kulminacji) (tc)
  • CZAS OPÓŹNIENIA czas od momentu pojawienia się opadu w zlewni do początku przyboru wody w profilu zamykającym (t0)
  • CZAS PRZEBIEGU czas przemieszczania się korespondujących stanów wody lub przepływów np. czas od wystąpienia kulminacji na jednym posterunku wodowskazowym do czasu wystąpienia kulminacji na kolejnym posterunku
  • CZAS PRZEPŁYWU czas potrzebny do przemieszczenia się wody określonym odcinkiem cieku
  • CZAS SPŁYWU czas potrzebny do przemieszczenia się cząstki wody między dwoma punktami pod wpływem sił grawitacyjnych.
  • CZAS TRWANIA SEZONU LODOWEGO ilość dni liczona od dnia pierwszego lodu do dnia ostatniego lodu
  • CZAS WYDANIA PROGNOZY określany potocznie jako czas zerowy, jest to czas, w którym po zebraniu wszystkich informacji i obliczeniach gotowy produkt prognozy jest przygotowywany i rozsyłany do użytkowników
  • CZAS WYPRZEDZENIA PROGNOZY (OSTRZEŻENIA) Przedział czasu pomiędzy wydaniem prognozy (ostrzeżenia) a oczekiwanym wystąpieniem prognozowanego zjawiska
  • CZĘŚCIOWA POKRYWA LODOWA nierównomierna pokrywa lodowa, będąca następstwem rozwoju lodu brzegowego. Rozciąga się na całej szerokości rzeki lecz ma liczne miejsca niezamarznięte
  • CZĘSTOŚĆ WEZBRAŃ liczba wezbrań o przepływie (stanie wody) przewyższającym założoną wartość w określonej liczbie lat
  • DEFICYT WODNY różnica między ewapotranspiracją potencjalną a opadem w okresie suchym
  • DELTA płaskie, rozgałęzione ujście rzeki do morza lub jeziora, powstające w wyniku akumulacji materiału transportowanego przez rzekę w jej dolnym biegu. Akumulacja materiału powoduje powstawanie przy ujściu rzeki dużych ławic, rozpościerających się wachlarzowato w kierunku zbiornika wodnego. Osady tworzą tzw. równinę deltową – poziomą powierzchnię mającą niekiedy postać stożka napływowego. Równinę przecinają rozwidlające się koryta rzeczne (tzw. koryta rozprowadzające), między którymi znajdują się zwykle zabagnione obszary (obszary międzykorytowe) z licznymi jeziorami i zatokami
  • DENUDACJA przemieszczanie górnej warstwy gruntu (gleby) przez opad, wiatr, spływ powierzchniowy, czasem aż do odsłonięcia skały macierzystej
  • DNO KORYTA najniższa część przekroju poprzecznego koryta
  • DOLINA CIEKU obszar położony po obu stronach cieku, utworzony na skutek erozyjnego działania wody płynącej. Najniżej położona część doliny, znajdująca się stale lub okresowo pod wodą nazywana jest łożyskiem lub korytem cieku
  • DOPŁYW ciek wpadający do większego cieku lub do jeziora
  • DORZECZE jest obszarem, z którego wody spływają do jednego systemu rzecznego.
  • DŁUGOŚĆ RZEKI określana jest wzdłuż linii nurtu. Kilometrowanie rozpoczyna się od ujścia w górę rzeki, aż do źródeł. Wyjątek stanowią duże rzeki żeglowne, których kilomertowanie rozpoczyna się od miejsca uznanego za początek żeglowności (km 0). Od tego punktu rzeka jest kilometrowana w górę do źródeł i w dół do ujścia - np. na Wiśle km 0 znajduje się przy ujściu Przemszy, na Odrze przy ujściu Opawy pod Ostrawą
  • ECHOSONDA przyrząd służący do pomiaru głębokości wody, wykorzystujący odbicie sygnału akustycznego od dna
  • EKWIWALENT (RÓWNOWAŻNIK) WODNY ŚNIEGU warstwa wody otrzymana w wyniku stopienia pokrywy śnieżnej o wysokości 1 cm, wyrażona w milimetrach słupa wody na 1 cm wysokości pokrywy śnieżnej
  • EROZJA WODNA proces, w którym woda spływając po powierzchni terenu, dzięki swojej energii i właściwościom rozluźniającym spoistość gruntu, stopniowo wymywa jego cząstki, przesuwa cięższy materiał, formuje bruzdy. Rozróżnia się erozje dna, brzegów koryt i powierzchni zlewni
  • ESTUARIUM rozszerzone, lejkowate ujście rzeki do morza, powstałe wskutek erozyjnego działania pływów morskich. Fala przypływu jest wtłaczana w ujście rzeki, rozszerzając je, a prąd odpływu wynosi materiał wyerodowany. Charakterystyczną cechą rzeźby estuariów są piaszczyste grzbiety wydłużone zgodnie z kierunkiem osi estuarium
  • EWAPOTRANSPIRACJA (EV) czyli parowanie i transpiracja łącznie
  • FALA WEZBRANIOWA fala powstająca w korycie rzeki w trakcie wezbrania, mająca wyraźny początek, fazę wznoszenia, punkt kulminacyjny i fazę opadania
  • FILTRACJA (PRZESĄCZANIE) ruch wody podziemnej w ośrodkach porowatych i szczelinowatych (gruntu, skały)
  • GAŁĄŹ WZNOSZĄCA HYDROGRAMU (KRZYWA KONCENTRACJI) część hydrogramu przedstawiająca przybór wody aż do osiągnięcia kulminacji.
  • GĘSTOŚĆ ŚNIEGU stosunek objętości wody pochodzącej ze stopienia próbki śniegu do początkowej objętości tej próbki – liczbowo równa ciężarowi właściwemu śniegu
  • GIS GEOGRAPHICAL INFORMATION SYSTEM System Informacji Geograficznej
  • GOSPODARKA WODNA planowany rozwój i wykorzystanie zasobów wodnych. Zajmuje się likwidowaniem lub łagodzeniem problemów związanych z wodą (zbyt mało wody, zbyt dużo, lub zbyt zanieczyszczona)
  • GRADIENT HIPSOMETRYCZNY OPADÓW wzrost wysokości opadów miesięcznych i rocznych wraz ze wzniesieniem terenu nad poziomem morza
  • HIETOGRAM wysokość opadu w określonych przedziałach czasu
  • HYDROGRAM wykres obrazujący zmienność w czasie stanu wody lub przepływu, a także innych parametrów (np. zmiany stężenia roztworów). W literaturze polskiej pojęcie stosowane głównie w doniesieniu do przepływu
  • HYDROGRAM JEDNOSTKOWY hydrogram odpływu powierzchniowego wywołanego opadem efektywnym o jednostkowym czasie trwania
  • HYDROLOGIA nauka o wodach podziemnych i powierzchniowych na Ziemi, ich występowaniu i krążeniu, o ich biologicznych, chemicznych i fizycznych właściwościach oraz związku ze środowiskiem
  • HYDROSFERA powłoka wodna Ziemi przenikająca skorupę ziemską i atmosferę. Obejmuje wody podziemne, morza i oceany, rzeki, jeziora i bagna, lodowce, parę wodną w atmosferze i skorupie ziemskiej, parę skroploną i zestaloną unoszącą się w postaci mgieł i chmur i opadającą na ziemię w postaci deszczu, śniegu, gradu i osadów
  • ILOŚCIOWA PROGNOZA OPADU prognoza wysokości opadu (wysokość słupa wody) dla określonego przedziału czasu
  • IMGW - INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ (IMGW - WWW.IMGW.PL) jest jednostką badawczo-rozwojową utworzoną w 1972 roku uchwałą nr 338/72 RM. Nadzór nad IMGW sprawuje Minister Środowiska. IMGW jest kontynuacją od 1919 r. polskiej Państwowej Służby Hydrologicznej oraz Państwowego Instytutu Meteorologicznego, zaś Oddział Morski (OM IMGW) kontynuuje prace prowadzone od 1921 przez Służbę Morską. Prowadzona w IMGW służba w sposób ciągły zapewnia organom Państwa, społeczeństwu i gospodarce narodowej informacje o stanie atmosfery i hydrosfery, prognozy i ostrzeżenia, w sytuacjach normalnych, jak i w stanie zagrożeń
  • INFILTRACJA proces wchłaniania wody przez grunt, gdzie woda doprowadzana jest poprzez grunt do poziomu horyzontu wodonośnego, czyli poprzez strefę nawietrzoną (aeracji) do strefy nasyconej (saturacji). Intensywność infiltracji zależy od przepuszczalności utworów powierzchniowych i intensywności zasilania (intensywności opadu lub intensywności topnienia pokrywy śnieżnej)
  • INTENSYWNOŚĆ ODDAWANIA WODY PRZEZ ŚNIEG dotyczy wody grawitacyjnej, pochodzącej z topniejącego na powierzchni gruntu śniegu, która nie jest zatrzymywana przez śnieg [mm/°C doba]. Zależy od fizycznych właściwości śniegu (od stopnia przekrystalizowania, ziarnistości, kapilarności). Zakłada się, że przeciętnie na jeden stopień i dobę otrzymujemy 1,3 mm wody
  • INTENSYWNOŚĆ OPADU (NATĘŻENIE OPADU) wysokość opadu przypadająca na jednostkę czasu
  • INTERCEPCJA zatrzymywanie się opadu na powierzchni roślin, które powoduje, że opad nie osiąga powierzchni gruntu, lecz powraca do atmosfery w wyniku parowania
  • IZOCHRONY linie łączące na mapie punkty, z których woda dopływa do profilu wodowskazowego w tym samym czasie
  • IZOHIETY linie łączące punkty na planie zlewni, w których opady zmierzone w ustalonym okresie miały jednakową wysokość
  • IZOHIPSY linie na mapie łączące punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza
  • JEZIORNOŚĆ ZLEWNI stosunek powierzchni zajętej przez naturalne zbiorniki wodne do powierzchni zlewni, wyrażony w procentach
  • JEZIORO naturalny zbiornik śródlądowy stanowiący wypełnione wodą zagłębienie terenu
  • KALIBRACJA (IDENTYFIKACJA) MODELU wyznaczanie liczbowych wartości parametrów modelu na podstawie analizy fizycznej systemu hydrologicznego lub metod optymalizacyjnych, w celu osiągnięcia możliwie najlepszej zgodności między danymi obserwacyjnymi i wygenerowanymi przez model
  • KANAŁ sztuczne koryto o regularnych (pryzmatycznych) przekrojach poprzecznych
  • KANAŁ ULGI kanał służący ochronie przeciwpowodziowej, odprowadzający część wód płynących korytem właściwym rzeki
  • KATASTER WODNY zbiór dokumentów ewidencjonujących zasoby wód śródlądowych, powierzchniowych, podziemnych, rejestrujący podstawowe dane dotyczące wód oraz urządzeń wodnych pod względem technicznym
  • KATASTROFA EKOLOGICZNA trwałe (nieodwracalne w naturalny sposób) uszkodzenie lub zniszczenie dużego obszaru środowiska przyrodniczego, wpływające negatywnie, bezpośrednio lub pośrednio, na zdrowie i życie ludzi
  • KOMUNIKAT HYDROLOGICZNY charakteryzuje bieżącą sytuację hydrologiczno-meteorologiczną oraz przewidywany jej rozwój w określonym przedziale czasu. W okresie zagrożenia powodziowego przygotowywany jest w cyklu 3-godzinnym i zawiera dane o wzrostach stanu wody w rzekach, opadach atmosferycznych w przedziałach 3-, 6- lub 12-godzinnych oraz prognozy
  • KOREKTA PROGNOZY korygowanie opracowanej prognozy na podstawie dodatkowych informacji
  • KORELACJA współzależność między dwiema zmiennymi
  • KORYTO RZECZNE (KORYTO CIEKU) wyżłobienie w terenie w którym płynie woda pod wpływem sił grawitacyjnych
  • KRA części popękanej pokrywy lodowej unoszone z prądem rzeki
  • KRZYWA CZASÓW TRWANIA wykres przedstawiają czas, w ciągu którego wartość danego parametru, np. stanu wody, jest równa lub większa od pewnej zadanej jego wartości, niezależnie od czasu jego wystąpienia
  • KRZYWA CZĘSTOŚCI krzywa określająca związek możliwych wartości zjawiska hydrologicznego z częstością jego występowania
  • KRZYWA NATĘŻENIA PRZEPŁYWU krzywa przedstawiająca zależność między stanem wody a przepływem w profilu hydrometrycznym. Może być przedstawiona w postaci graficznej, tabelarycznej lub równania
  • KRZYWA RECESJI SYN. OPADANIA, WYSYCHANIA Krzywa obrazująca spadek przepływu rzecznego w wyniku malejącego zasilania przez wody powierzchniowe. Przy przedłużającym się braku zasilania przechodzi w krzywą wysychania, która obrazuje tempo wyczerpywania zapasu wód podziemnych
  • KRZYWA SUM CZASÓW TRWANIA PRZEPŁYWÓW krzywa określająca czas trwania danego przepływu (wraz z niższymi lub wyższymi) w roku hydrologicznym, niezależnie od porządku chronologicznego. Czas trwania może być podany w dniach lub procentach
  • KRZYWA SUMOWA SYN. KRZYWA CAŁKOWA krzywa sumowania określonych wartości np. przepływów w funkcji czasu
  • KULMINACJA WEZBRANIA maksimum hydrogramu, najwyższy stan lub przepływ wody w rzece podczas wezbrania
  • LEPA śnieg przesiąknięty wodą
  • LICZBA DNI Z LODEM ilość dnie w sezonie lodowym, podczas których zanotowano zjawiska lodowe
  • LIMNIGRAF przyrząd do pomiaru i ciągłej rejestracji (zapisów) poziomu wody
  • LIMNIGRAM ciągły zapis stanu wody uzyskiwany za pomocą automatycznego urządzenia rejestrującego
  • LINIA BRZEGOWA pojęcie umowne stosowane w kartografii, oznaczające granicę między obszarem wodnym a lądem
  • LÓD BRZEGOWY oblodzenie rzeki w linii zwilżonej, rozwijające się od brzegów koryta ku środkowi
  • LÓD DENNY gąbczasta masa tworząca się na występach dennych i roślinności wodnej. Po osiągnięciu dużych objętości wypływa na powierzchnię, gdzie łącząc się ze śryżem i lepą tworzy lód prądowy (w postaci krążków otoczonych białym wianuszkiem)
  • MAGAZYNOWANIE WODY, RETENCJONOWANIE gromadzenie wody w zbiornikach powierzchniowych lub podziemnych, w celu późniejszego wykorzystania.
  • MAKSYMALNY PRZEPŁYW MIARODAJNY przepływ stanowiący podstawę wymiarowania przelewów, urządzeń upustowych i budowli hydrotechnicznych
  • MAPA ANALOGOWA tradycyjna mapa odtwarzająca rozmieszczenie obiektów przestrzeni za pomocą umownych znaków
  • MAPA IZOCHRON mapa zlewni, na której metodą izolinii przedstawiono czasy dobiegu wody z różnych obszarów zlewni do profilu zamykającego
  • MAPA NUMERYCZNA (CYFROWA) obraz powierzchni Ziemi zapisany w postaci numerycznej
  • MAPA PODZIAŁU HYDROGRAFICZNEGO mapa przedstawiająca sieć hydrograficzną (rzeki, jeziora) i podział na zlewnie (wraz z nazewnictwem)
  • MAPA ZLODZENIA graficzny obraz występowania lodu na Bałtyku, zawierający informacje o zasięgu zlodzenia, rodzaju i grubości lodu
  • MAREOGRAF przyrząd rejestrujący w sposób ciągły wahania poziomu morza
  • MODEL dowolna forma reprezentacji obiektu, procesu lub systemu (obiekt „imitujący” inny obiekt). W hydrologii, do opisu obiegu wody w zlewni rzecznej, najczęściej stosowane są modele matematyczne. Model matematyczny to zbiór równań matematycznych i relacji logicznych, służących opisowi wyróżnionych cech badanego obiektu.
  • MODEL MEZOSKALOWY numeryczny model pogody, obejmujący obszar jednego lub kilku państw, charakteryzujący się dużą rozdzielczością czasową i przestrzenną. Obliczenia są prowadzone w siatce od kilku do kilkunastu kilometrów a krok czasowy skrócono nawet do kilkunastu minut, co daje możliwość obiektywnego prognozowania zjawiska meteorologicznego dobrze zlokalizowanego w czasie i w przestrzeni
  • MODEL PROGNOSTYCZNY oparty zwykle na modelu symulacyjnym, uruchamiany cyklicznie, wykorzystujący zwykle prognozowane dane wejściowe, wyposażony w procedurę kotekty prognozy
  • MODEL SYMULACYJNY (ODTWARZAJĄCY) pozwalający obliczyć wartości wyjściowe na podstawie danych wejściowych
  • MONITORING ciągłe lub cykliczne pomiary wybranych parametrów fizycznych, chemicznych czy biologicznych środowiska naturalnego. Celem monitoringu jest ocena zmian zachodzących w środowisku
  • MORSKA PROGNOZA HYDROLOGICZNA Opis przewidywanych warunków hydrologicznych na morzu (poziom morza) w strefie przybrzeżnej w danym okresie i obszarze
  • MŁYNEK HYDROMETRYCZNY przyrząd do pomiaru punktowej prędkości wody
  • NARODOWA SŁUŻBA LODOWA zajmuje się osłoną lodową czyli zbieraniem danych dotyczących zlodzenia na morzu i w portach oraz wydawaniem prognoz lodowych. W Polsce funkcję tę pełni Biuro Prognoz Hydrologicznych w Gdyni
  • NARODOWY RAPORT LODOWY codzienny raport wydawany w czasie występowania zlodzenia przez wszystkie kraje nadbałtyckie. Raport zawiera zakodowane (Bałtycki Klucz Lodowy) informacje o zlodzeniu poszczególnych obszarów, oraz opis zlodzenia i restrykcje lodowe dla żeglugi. W Polsce Biuletyn Lodowy
  • NATĘŻENIE OPADU jest to ilość opadu w [mm] w określonym czasie, zazwyczaj w ciągu 1 godziny. Natężenie opadu jest tym większe im krócej trwa. Według Chomicza (1951) opad o natężeniu 5 mm/h to deszcz zwykły, o natężeniu od 5 do 10 mm/h - deszcz silny, o natężeniu od 10 do 45 mm/h – deszcz ulewny a o natężeniu od 45 do 120 mm/h – deszcz nawalny
  • NIEBEZPIECZNIE NISKI POZIOM MORZA „negatywne” wezbranie sztormowe - znaczne obniżenie poziomów wody wzdłuż wybrzeża spowodowane silnymi odlądowymi wiatrami (w przypadku wybrzeża polskiego z kierunków południowych). Stanowią znaczne utrudnienie dla żeglugi
  • NIŻÓWKA okres niskiego stanu wody w korycie rzecznym. Niżówka jest związana z wyczerpywaniem się zasobów wodnych dorzecza, w następstwie ograniczonego zasilania (niewielkie opady lub ich brak, ujemna temperatura powietrza w zimie uniemożliwiająca topnienie pokrywy śnieżnej i powodująca przemarznięcie gruntu). Brak jest ścisłej, genetycznie uzasadnionej definicji niżówki. Jedna z umownych definicji brzmi: niżówką nazywamy taki stan wody w rzecze, który znajduje się poniżej strefy stanów średnich i trwa co najmniej kilkanaście dni. Im bardziej obniża się stan wody w rzece poniżej dolnej granicy stanów średnich, tym niżówka jest głębsza. Najprostsza, a jednocześnie jednoznaczna i wygodna definicja mówi, że niżówka to okres, w którym przepływy są równe lub niższe od przyjętego przepływu granicznego niżówki, Q ? Qg,n
  • OBJĘTOŚĆ FALI WEZBRANIOWEJ (CAŁKOWITA) sumaryczna ilość wody jaka przepłynęła przez dany profil od początku wezbrania do jego zakończenia [mln m3], obejmująca zarówno odpływ pochodzący z zasilania (opadowego, roztopowego) jaki odpływ stanowiący podstawę fali wezbraniowej
  • OBSZARY ZALEWOWE obszary położone wzdłuż koryta rzeki, brzegów jezior, zbiorników, morza, zalewane wodą okresowo w czasie wezbrań
  • OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA zespół działań mających na celu ograniczenie strat powodziowych. Poczynania te mają charakter zabiegów technicznych oraz nietechnicznych. Pierwsze polegają na ograniczaniu wielkość fali powodziowej oraz jej zasięgu przestrzennego przy pomocy zbiorników retencyjnych, kanałów ulgi, polderów i obwałowań. Drugie – na edukowaniu mieszkańców terenów potencjalnie zagrożonych powodzią, stosowaniu systemów wczesnego ostrzegania, jak również specjalnych rodzajów ubezpieczeń
  • OCHRONA WÓD środki stosowane w celu oszczędzania zasobów wody i ochrony przed zanieczyszczeniem
  • ODPŁYW objętość wody odpływającej z danego obszaru w pewnym okresie czasu
  • ODPŁYW JEDNOSTKOWY natężenie przepływu na jednostkę powierzchni zlewni, w l/s km2
  • ODPŁYW PODZIEMNY ilość wody, która odpływa z danego obszaru i zasila drogą podziemną rzeki, zbiorniki i morza
  • ODPŁYW POWIERZCHNIOWY ilość wody, która po opadach i roztopach dostaje się bezpośrednio do cieków i zbiorników wodnych
  • OPAD ATMOSFERYCZNY produkty kondensacji pary wodnej (ciekłe lub stałe) spadające z chmur na powierzchnię Ziemi. Wyrażony w [l/m2] lub w [mm]. Opad przelotny – zwykle krótkotrwały i intensywny, pochodzący z chmur konwekcyjnych charakteryzuje się nagłym rozpoczęciem i zakończeniem oraz dużym i zmiennym natężeniem wywołany pojedynczym zdarzeniem meteorologicznym obejmuje zasięgiem zwykle niewielki obszar opad ciągły – jednostajny i długotrwały, o umiarkowanym natężeniu, obejmujący swym zasięgiem rozległy obszar opad ulewny – opad o wyjątkowej intensywności i względnie krótkim czasie trwania.
  • OPAD PUNKTOWY opad zmierzony w określonym punkcie
  • OPAD SKUTECZNY (EFEKTYWNY) opad, którego wystąpienie powoduje spływ powierzchniowy w zlewni (wzrost stanu wody w rzekach)
  • OPAD ŚREDNI NA OBSZARZE wysokość opadów jakie spadły na dany obszar (zlewnię) w określonym czasie, wyrażona średnią wysokością warstwy wody w mm
  • OPERAT HYDROLOGICZNY opis zagadnień hydrologicznych związanych z wyznaczeniem optymalnego rozwiązania różnorodnych problemów hydrologiczno-meteorologicznych zachodzących na obszarze zlewni. Zawiera zbiór informacji niezbędnych do prowadzenia osłony hydrologicznej obiektu (np. zbiornika retencyjnego). Powinien zawierać charakterystykę fizjograficzną, hydrologiczną i meteorologiczną zlewni, informacje na temat lokalizacji i charakterystyk osłanianego obiektu, opis sygnalizacji (ustalenie organizacji i zasad działania systemu przepływu informacji), opis metodyki i instrukcję opracowywania prognoz oraz dokumentację ocenę sprawdzalności prognoz. Powinien również określić sposoby gromadzenia danych do przyszłej modernizacji lub aktualizacji operatu
  • OSTATNI LÓD ostatni dzień sezonu lodowego, w którym zanotowano zjawiska lodowe
  • OSTRZEŻENIE informuje o miejscu i czasie wystąpienia zagrożenia, jednak bez bliższych charakterystyk ilościowych zjawiska. W zależności od rodzaju zagrożenia i sytuacji hydrologicznej czas uprzedzenia zmienia się jednego do kilku dni.
  • PAROWANIE POTENCJALNE maksymalna ilość pary wodnej, którą może wchłonąć powietrze atmosferyczne nad określonym obszarem Ziemi
  • PAROWANIE TERENOWE ilość wody przenikającej do atmosfery w wyniku procesów fizycznych, fizjologicznych, chemicznych i technologicznych. Wielkość parowania terenowego określana jest w milimetrach warstwy wody wyparowanej z danej powierzchni w jednostce czasu
  • PIERWSZY LÓD pierwszy dzień sezonu lodowego, w którym zanotowano zjawiska lodowe
  • PLAN SYGNALIZACJI PRZECIWPOWODZIOWEJ opis pracy Biura Prognoz Hydrologicznych w czasie zagrożenia powodziowego czyli po przekroczeniu stanów ostrzegawczych i alarmowych. Powinien zawierać wszystkie informacje potrzebne w czasie zagrożenia: stany ostrzegawcze i alarmowe dla posterunków obserwacyjnych, schemat przekazywania danych oraz kontakty do obserwatorów i odbiorców danych
  • PODTOPIENIE zalanie terenów w wyniku małej retencji, dużych opadów deszczu, przesiąkania wałów podczas powodzi
  • POLDER naturalny lub sztuczny teren zalewowy, odgrodzony od koryta rzeki, stanowiący szczególny rodzaj okresowego zbiornika retencyjnego, chroniącego przed powodzią
  • POMIAR NATĘŻENIA PRZEPŁYWU zespół czynności mający na celu określenie natężenia przepływu odpowiadającego aktualnemu stanowi wody w rzece
  • POSTDYKCJA (ANG. HINDCASTING) jest to wydanie prognozy, już po wystąpieniu zjawiska, w oparciu o dane jakie były dostępne przed jego wystąpieniem stosowana jest głównie do szacowania wpływu błędu prognozy meteorologicznej na wydaną prognozę hydrologiczną.
  • POSTERUNEK OBSERWACYJNY dokładnie zlokalizowany punkt (z podaniem współrzędnych geograficznych i wzniesienia nad poziomem morza), gdzie prowadzone są obserwacje i pomiary hydrologiczne lub meteorologiczne. Posterunek sygnalizujący wyposażony jest w urządzenia umożliwiające natychmiastowe przekazanie informacji do stacji zbiorczych. Posterunek automatyczny wyposażony jest w nowoczesne czujniki, automatycznie przesyłające dane do zbiornic pozwalają na dostęp do danych z dowolną częstotliwością.
  • POWÓDŹ wezbranie, w wyniku którego wody rzeki, po przekroczeniu stanu brzegowego lub przerwaniu wałów zalewają dolinę zagrażając ludziom, powodując straty społeczne, ekonomiczne i przyrodnicze
  • POZIOM MORZA odległość między poziomem zwierciadła wody a zerem wodowskazu, które dla polskich posterunków morskich wynosi -5,08 m w Kronsztadt
  • PRAWDOPODOBIEŃSTWO WYSTĄPIENIA WEZBRANIA prawdopodobieństwo wystąpienia stanu wody lub przepływu kulminacyjnego równego lub większego od zadanej wartości
  • PROFIL (PRZEKRÓJ) PODŁUŻNY przekrój pionowy koryta wzdłuż jego linii środkowej (nurtu)
  • PROFIL (PRZEKRÓJ) POPRZECZNY przekrój koryta rzecznego usytuowany prostopadle do głównego kierunku przepływu
  • PROGNOZA wynik obliczeń lub ocena statystyczna zdarzenia, które wystąpi w przyszłości
  • PROGNOZA przewidywany rozwój sytuacji hydrologicznej lub meteorologicznej w określonym czasie. W zależności od potrzeb, podaje oczekiwane wartości charakterystyk zjawiska, takie jak: stan wody, natężenie przepływu, objętość fali wezbrania i czas trwania, czas wystąpienia kulminacji w określonym miejscu, wielkość dopływu do zbiorników retencyjnych. Prognoza zawiera również informacje o istotnych elementach warunkujących prognozowane zjawisko hydrologiczne - o opadach (w przypadku zagrożenia powodziowego) lub ich długotrwałym braku (w przypadku zagrożenia suszą), sile i kierunku wiatru, zjawiskach lodowych, spadku lub wzroście temperatury powietrza w zimie, odpływie wody ze zbiorników oraz aktualnym ich napełnieniu
  • PROGNOZA DŁUGOTERMINOWA określenie przebiegu przyszłych wartości elementów hydrologicznych z wyprzedzeniem dłuższym niż dziesięć dni od chwili postawienia prognozy
  • PROGNOZA HYDROLOGICZNA Opis przewidywanych warunków hydrologicznych w danym okresie i obszarze
  • PROGNOZA HYDROLOGICZNA BEZPOŚREDNIA (ON-LINE) metoda prognozowania, w której przynajmniej jeden etap obliczeń (np. zbieranie, przekazywanie, prezentacja danych lub modelowanie hydrologiczne) odbywa się za pomocą integralnie (on-line) podłączonego komputera
  • PROGNOZA KRÓTKOTERMINOWA jest to prognoza dowolnego elementu hydrologicznego dla okresu czasu nie dłuższego niż dwie doby, licząc od czasu wydania prognozy
  • PROGNOZA ŚREDNIOTERMINOWA jest to prognoza ważna w okresie dłuższym niż 48 godzin, a krótszym niż 10 dni od chwili wydania prognozy
  • PROGNOZA ZLODZENIA przewidywanie tworzenia się lub zanikania zjawisk lodowych z określeniem czasu i obszaru ich wystąpienia
  • PROGNOZOWANIE HYDROLOGICZNE przewidywanie rozwoju zjawisk hydrologicznych w czasie i w przestrzeni
  • PRZEPŁYW objętość wody przepływającej przez przekrój poprzeczny koryta w jednostce czasu. Wyrażany w [m3/s] i oznaczany literą Q
  • PRZEPŁYWY CHARAKTERYSTYCZNE określone w ujednoliconej klasyfikacji przepływów. Zaliczamy do nich: przepływy główne - maksymalny, minimalny, średni, środkowy, okresowe - określane na podstawie krzywych czasu trwania: najdłużej trwający, środkowy, trwający przez określony czas, prawdopodobne – określane metodami statystycznymi, charakteryzujące się określonym prawdopodobieństwem przewyższenia
  • PRZETWARZANIE DANYCH opracowanie danych tak, aby nadawały się do zamierzonego zastosowania
  • PRZYBÓR WODY, WEZBRANIE wzrost stanu wody w określonym czasie
  • PSHM PAŃSTWOWA SŁUŻBA HYDROLOGICZNO-METEOROLOGICZNA (na podst. Prawa Wodnego) wykonuje zadania państwa w zakresie osłony hydrologicznej i meteorologicznej społeczeństwa oraz gospodarki, a także na potrzeby bilansowania zasobów wód powierzchniowych. Państwową Służbę Hydrologiczno-Meteorologiczną pełni Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. PSHM posiada i utrzymuje podstawową i specjalną sieć obserwacyjno-pomiarową, system wymiany danych oraz biura prognoz meteorologicznych i biura prognoz hydrologicznych
  • REAKCJA ZLEWNI sposób w jaki zlewnia reaguje na zjawiska meteorologiczne
  • REGULACJA RZEK zabudowa inżynierska cieku, wykonana np. w celu wyprostowania lub umocnienia koryta, zwiększenia głębokości wody dla żeglugi itp
  • REPER stały naturalny lub sztuczny znak o znanej rzędnej nad przyjętym poziomem odniesienia
  • RETENCJA możliwość czasowego zatrzymania wody w dorzeczu (zlewni). W zależności od sposobu i miejsca zatrzymania wody wyróżniamy retencję powierzchniową (intercepcja szaty roślinnej, zwilżanie przedmiotów na powierzchni obszaru, retencja powierzchniowa gleby, woda zatrzymywana w zagłębieniach i nierównościach terenu, woda gromadzona w jeziorach i zbiornikach retencyjnych oraz w sieci rzecznej, retencja śniegowa i lodowcowa) i podziemną (woda znajdująca się w strefie aeracji i saturacji)
  • REŻIM RZEKI (USTRÓJ RZEKI, CHARAKTER) zasady zmienności stanu i charakterystyk obiektu hydrograficznego, podlegającego regularnym zmianom sezonowym, w wyniku działania cyklu hydrologicznego
  • ROK HYDROLOGICZNY ciągły dwunastomiesięczny okres, w Polsce od 1 listopada do 31 października wprowadzony dla łatwiejszego bilansowania zasobów wodnych. Wszystkie charakterystyki hydrologiczne obliczane są dla lat hydrologicznych.
  • RÓWNANIE CIĄGŁOŚCI równanie wyrażające zachowanie masy materii będącej w ruchu (np. wody)
  • RÓWNOWAŻNIK WODNY ŚNIEGU warstwa wody otrzymana w wyniku stopienia pokrywy śnieżnej o wysokości 1 cm, wyrażona w milimetrach słupa wody na 1 cm wysokości pokrywy śnieżnej
  • ROZWÓJ SYTUACJI HYDROLOGICZNEJ przebieg poziomów wody (hydrogram) w rzekach i na morzu spowodowany czynnikami meteorologicznymi
  • RUCH NIEUSTALONY ruch, w którym wszystkie parametry są funkcjami czasu
  • RUCH USTALONY ruch, w którym wszystkie parametry są nie zależą od czasu
  • RUMOWISKO RZECZNE materiał stały i rozpuszczony transportowany przez rzekę. Ze względu na sposób transportu rumowisko dzieli się na: toczyny - głazy i odłamki skalne przetaczane po dnie lub przesuwane podczas dużych wezbrań, wleczyny - otoczaki, żwiry, piaski wleczone po dnie, które w czasie ruchu nie tracą kontaktu z dnem, unosiny – transportowane w masie wody najdrobniejsze cząstki mineralne i organiczne, których ciężar właściwy jest większy od ciężaru właściwego wody, zawiesiny – zwykle jest to materiał organiczny o ciężarze właściwym mniejszym od wody, roztwory – związki chemiczne wyługowane ze skał przez wodę.
  • RZĘDNA ZERA WODOWSKAZU Rzędna punktu zerowego wodowskazu określona niwelacyjnie w stosunku do poziomu odniesienia
  • RZĘDNA ZERA WODOWSKAZU rzędna punktu zerowego wodowskazu określona niwelacyjnie w stosunku do poziomu odniesienia
  • SEZON LODOWY sezon zimowy, w którym obserwujemy tworzenie, rozwój i zanikanie zjawisk lodowych. Na obszarze Morza Bałtyckiego sezon lodowy trwa maksymalnie od listopada do maja
  • SIEĆ HYDROGRAFICZNA, UKŁAD SIECI RZECZNEJ system stałych i okresowych cieków wodnych, jak również jezior i zbiorników wodnych na danym obszarze
  • SIEĆ OBSERWACYJNA SYN. SIEĆ HYDROMETRYCZNA zespół posterunków obserwacyjnych i pomiarowych zlokalizowanych w taki sposób, aby dostarczały danych do opisu ustroju hydrograficznego zlewni, regionu itp
  • SIP SYSTEM INFORMACJI PRZESTRZENNEJ system komputerowy służący gromadzeniu i przetwarzaniu informacji o przestrzeni geograficznej
  • SIT SYSTEM INFORMACJI O TERENIE system informacji przestrzennej, związany z informacją o charakterze katastralnym
  • ŚNIEG opad atmosferyczny w postaci kryształków lodowych
  • SPADEK ZWIERCIADŁA WODY nachylenie zwierciadła wody w profilu podłużnym koryta rzeki.
  • SPŁYW POWIERZCHNIOWY część opadu, która spływa po powierzchni gruntu.
  • ŚRODKI OCHRONY PRZED POWODZIĄ dzielą się na środki ochrony czynnej (zbiorniki przeciwpowodziowe, retencyjne przygotowanie dorzecza) i biernej (obwałowania, regulacja rzek, kanały ulgi)
  • ŚRODOWISKO NATURALNE (przyrodnicze, geograficzne), powłoka ziemska, w której funkcjonuje życie organiczne. Otoczenie człowieka obejmujące: zewnętrzną część skorupy ziemskiej, część atmosfery (troposferę i dolne piętro stratosfery), wody (hydrosferę morska i lądową), pokrywę glebową, szatę roślinną i świat zwierzęcy
  • ŚRYŻ lód o strukturze gąbczastej, tworzący się w całej masie przechłodzonej wody. Łącząc się wypływa na powierzchnię tworząc krążki śryżowe, a te z kolei mogą tworzyć pola śryżowe
  • STAN ALARMOWY Jest to taki stan napełnienia koryta, przy którym woda zaczyna zagrażać obszarom zagospodarowanym i budowlom wodnym. Osiągnięcie stanu alarmowego jest podstawą ogłoszenia alarmu powodziowego. Wysokość takiego stanu (w centymetrach) ustalana jest przez właściwy urząd administracji wodnej w porozumieniu z lokalnym komitetem przeciwpowodziowym i Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Zwykle stan ten leży w pobliżu wody brzegowej lub nieco poniżej zwyczajnej wielkiej wody.
  • STAN OSTRZEGAWCZY Układa się poniżej stanu alarmowego, a po jego przekroczeniu ogłaszane jest pogotowie powodziowe. Wielkość różnicy pomiędzy stanem ostrzegawczym i alarmowym zależy od charakteru rzeki i przeciętnej szybkości przyboru wody
  • STAN WODY położenie zwierciadła wody w danym przekroju ponad przyjęty umownie poziom, zwany zerem wodowskazu. Jest to wielkość względna, podawana w centymetrach (z dokładnością do 1 cm) i oznaczana literą H
  • STANY CHARAKTERYSTYCZNE (OPRACOWYWANE DLA POTRZEB HYDROLOGII OPERACYJNEJ) publikacja IMGW dla posterunków wodowskazowych sygnalizacji codziennej i powodziowej, w której zamieszczone są stany charakterystyczne, ekstremalne i średnie z wielolecia. Oprócz zwykle opracowywanych stanów charakterystycznych do zestawienia wprowadzono stany alarmowe, ostrzegawcze oraz graniczne między strefami stanów niskich i średnich oraz średnich i wysokich. Obecnie stany te aktualizowane są co rok. Hydrologiczne definicje konkretnych stanów charakterystycznych można znaleźć m.in. w pracach Dębskiego (1970), Lambora (1971) i Ozga-Zielińskiej (1997)
  • STRATY WODY w bilansie wodnym, całkowita ilość wody utracona na danym obszarze w wyniku transpiracji i wzrostu masy roślinnej, parowania z powierzchni wody, z wilgotnej gleby i ze śniegu oraz intercepcji
  • STREFA PRZYBRZEŻNA pas morza wzdłuż linii brzegowej przylegający bezpośrednio do lądu
  • SUSZA długotrwały okres bez opadów, zagrażający życiu roślin, a pośrednio także zwierząt. Susze występują w różnych porach roku, szczególnie groźne są susze wiosenne
  • SUSZA HYDROLOGICZNA zwana inaczej niżówką hydrologiczną, jest następstwem suszy atmosferycznej i objawia się wystąpieniem i utrzymywaniem się niskiego stanu wody w rzekach, poniżej przyjętego poziomu granicznego np. poniżej poziomu wody, który odpowiada średniemu niskiemu przepływowi (SNQ)
  • SYMULACJA odwzorowanie przebiegu jednego zdarzenia lub ciągu zdarzeń za pomocą modelu (np. reakcji zlewni na opad)
  • SYMULACJA ZJAWISKA HYDROLOGICZNEGO przeprowadza się ją w oparciu o analogiczne metody jakie służą do wydawania prognoz, jednakże do obliczeń używa się w tym przypadku również danych, jakie są dostępne już po wystąpieniu badanego zjawiska. Poza diagnozowaniem sytuacji hydrologicznej symulację stosuje się do kalibracji parametrów i współczynników występujących w modelach matematycznych
  • SYSTEM MORSKIEJ HYDROLOGII OPERACYJNEJ system komputerowy, który wspomaga codzienną pracę synoptyka hydrologa w Biurze Prognoz Hydrologicznych w Oddziale Morski IMGW w Gdyni. System pozwala na: zbieranie i weryfikację danych hydrologicznych, tworzenie codziennego operacyjnego raportu hydrologicznego, przygotowanie danych wejściowych do modeli prognostycznych, uruchamianie modeli prognostycznych, obliczanie prognoz hydrologicznych, monitorowanie i wizualizacja wyników pomiarów i prognoz
  • SYSTEM ZBIERANIA DANYCH zorganizowany system zbierania danych z sieci posterunków hydrologicznych i meteorologicznych (z sieci obserwacyjno-pomiarowej) oraz przekazania ich do dalszego opracowania
  • SŁUŻBA PROGNOZ HYDROLOGICZNYCH zajmuje się zbieraniem danych hydrologicznych (poziomy wody), analizą tych danych oraz wydawaniem prognoz poziomów wody i ostrzeżeń przeciwpowodziowych w razie zagrożenia (przekroczenie stanów ostrzegawczych i alarmowych. W Polsce zajmują się tym biura prognoz hydrologicznych działce w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej
  • TELEDETEKCJA (TELEMETRIA) zdalne przekazywanie wyników wskazań instrumentów pomiarowych. Obserwacje i pomiary własności obiektów za pomocą przyrządów pomiarowych, które nie znajdują się z nimi w bezpośrednim kontakcie
  • TEREN ZALEWOWY obszar zalewany czasowo przez wodę, gdy przepływ rzeki podczas wezbrania przekracza pojemność koryta lub jest konsekwencją spiętrzenia wody w dole rzeki
  • TERENY PRZYMORSKIE/PRZYMORZE, STREFA PRZYMORSKA pas lądu bezpośrednio przylegający do morza wraz z ujściowymi odcinkami rzek, które podlegają wpływowi wód morskich (zjawisko cofki)
  • TRANSPIRACJA wydzielanie pary wodnej przez rośliny, głównie przez aparaty szparkowe liści.
  • UKŁAD SIECI RZECZNEJ ukształtowanie naturalnych lub sztucznych koryt rzecznych odprowadzających wodę z danego obszaru
  • UPDATING procedura postępowania, stosowana w procesie prognozowania numerycznego, której celem jest osiągnięcie jak najlepszej zgodności wartości obliczonej i obserwowanej w momencie stawiania prognozy
  • W GÓRĘ RZEKI w kierunku źródeł rzeki
  • WARSTWA OPADU średnia wartość opadu w zlewni w [mm].
  • WARTOŚCI NORMALNE wartości średnie elementów hydrologicznych i meteorologicznych z względnie długiego okresu, obejmującego minimum 30 kolejnych lat
  • WARUNKI HYDRAULICZNE właściwości naturalnego lub sztucznego koryta, które określają związek między stanem wody i przepływem w danym profilu
  • WERYFIKACJA PROGNOZY jest to określenie dokładności wydawanych prognoz na podstawie statystycznej analizy błędów prognozy
  • WEZBRANIE wzrost stanu wody w rzecze wywołany zwiększonym dopływem wody do koryta lub utrudnionym odpływem
  • WEZBRANIE SZTORMOWE to znaczne spiętrzenie wody wzdłuż wybrzeża wywołane są przez sztormowe, dolądowe wiatry (w przypadku wybrzeża polskiego z kierunków północnych) utrudniające odpływ wody z rzeki i powodując wezbrania na ich ujściowych odcinkach. Występują najczęściej jesienią, zimą i wiosną.
  • WODA BRZEGOWA maksymalny przepływ mieszczący się w korycie rzeki bez wylewu wody na przyległe tereny
  • WODOWSKAZ przyrząd terminowo mierzący stan wody (np. łata, limnigraf), stanowiący element sieci monitoringu wód. Często pojęciem tym określany jest profil wodowskazowy
  • WODY POWIERZCHNIOWE wody płynące lub stojące, występujące bezpośrednio na powierzchni skorupy ziemskiej. Należą do nich oceany, morza, jeziora, stawy, rzeki, małe cieki itp
  • WSPÓŁCZYNNIK FILTRACJI wielkość liczbowa wyrażająca prędkość przemieszczania się wody w różnych rodzajach gruntu [cm/s]
  • WSPÓŁCZYNNIK ODPŁYWU stosunek ilości wody opadowej lub roztopowej z obszaru zlewni do ilości wody odpływającej ze zlewni (a= P/V, gdzie P - objętość wody, która spadła na zlewnię, V - objętość wody opadowej która odpłynęła ze zlewni przez profil zamykający
  • WSPÓŁCZYNNIK SZORSTKOŚCI wielkość liczbowa wyrażająca wpływ szorstkości koryta rzeki na średnią prędkość w przekroju poprzecznym
  • WYSOKOŚĆ NAD POZIOMEM MORZA SYN. RZĘDNA pionowa odległość punktu od przyjętego poziomu odniesienia
  • ZAGROŻENIE POWODZIOWE stan zagrożenia w terenach o określonym poziomie zagospodarowania, na których występują zalewy powodziowe, wywołane wezbraniem wody, przekraczającym pojemność koryta rzecznego czy zbiornika
  • ZAPAS WODY W POKRYWIE ŚNIEŻNEJ całkowita objętość wody zmagazynowana w śniegu zalegającym na danej powierzchni w określonym czasie (określana iloczynem równoważnika wodnego śniegu i powierzchni zlewni)
  • ZARZĄDZANIE KRYZYSOWE struktury organizacyjne oraz działania mające na celu zminimalizowanie prawdopodobieństwa wystąpienia strat, uzyskanie kontroli nad kryzysem oraz minimalizację skutków kryzysu
  • ZASADY GOSPODARKI ZBIORNIKOWEJ zasady magazynowania wody w zbiorniku retencyjnym i jej wypuszczania w celu zaspokojenia potrzeb energetycznych, ochrony przeciw- powodziowej, alimentacji wody i in
  • ZASILANIE dopływ wody do cieku, jeziora, zbiornika
  • ZASOBY WODNE całość aktualnie i potencjalnie dostępnych wód o odpowiednich charakterystykach ilościowych i jakościowych
  • ZATOR specyficzna forma zlodzenia rzeki. Tworzy się w przewężeniach koryta, na mieliznach i przy utrudnionym spływie (np. kra w górze rzeki i stała pokryw w dole), z nagromadzonego lodu prądowego (zator śryżowy) lub kry (zator lodowy)
  • ZAWARTOŚĆ WODY W ŚNIEGU określa procentowo ilość ciekłej wody znajdującej się w pokrywie śnieżnej
  • ZBIORNIK PRZECIWPOWODZIOWY zbiornik wodny utrzymujący określoną rezerwę powodziową, w celu czasowego zatrzymywania części objętości fali powodziowej, opróżniany natychmiast, gdy warunki poniżej na to pozwalają.
  • ZBIORNIK RETENCYJNY zbiornik gromadzący wodę dla celów użytkowych, np. zaopatrzenia w wodę, produkcji energii, nawadniania, rekreacji.
  • ŻERDŹ SYN. SZTANGAlekki drążek do ręcznego sondowania głębokości i zamocowania młynka hydrometrycznego. Używany przy pomiarach przepływu na małych rzekach, wykonywanych w bród, z łódki, bądź z pokrywy lodowej
  • ZERO WODOWSKAZU umowny poziom usytuowania początku skali [0 cm] na łacie wodowskazowej, dowiązany geodezyjnie do państwowej sieci niwelacyjnej, wyrażony w metrach [n.p.m.] w Kronsztadt
  • ZJAWISKA LODOWE formy zlodzenia rzeki pojawiające się w fazie zamarzania, trwałej pokrywy lodowej i spływu lodu. Określa się je wizualnie na podstawie wyglądu zewnętrznego. W fazie zamarzania występują: śryż, lepa, lód denny, lód brzegowy i częściowa pokrywa lodowa. Pierwszą fazę zlodzenia kończy trwała i nieruchoma pokrywa lodowa o gładkiej lub nierównej powierzchni, pokrywająca zwierciadło wody na całej szerokości rzeki. Pod stałą pokrywą mogą występować podbitki śryżowe. Trzecią fazę rozpoczyna kruszenie i spływ lodu a formami zlodzenia są tu kra i zator
  • ZLEWISKO MORZA zespół dorzeczy odprowadzający wody do jednego wspólnego morza
  • ZLEWNIA część powierzchni terenu zamknięta działem wodnym w dowolnym profilu (np. wodowskazowym, zapory, mostu, ujścia cieku), z którego wody spływają do jednego wspólnego odbiornika (rzeki, jeziora, bagna). W przypadku, gdy zlewnia obejmuje cały system rzeczny, tj. system rzeki głównej i jej dopływów, pojecie zlewni jest równoznaczne z pojęciem dorzecza
  • ZNAK WIELKIEJ WODY tablica upamiętniająca powódź historyczną, wskazująca zaobserwowany maksymalny poziom wody
  • ŹRÓDŁO miejsce w którym woda podziemna w sposób naturalny wydobywa się na powierzchnię ze skały czy też z ziemi lub zasila zbiornik wody powierzchniowej
  • ŁĄCZNOŚĆ (TELEKOMUNIKACJA) przekazywanie wiadomości na odległość za pomocą sygnałów, w praktyce sygnałów elektrycznych. W Osłonie Hydrologiczno-Meteorologicznej podstawowymi środkami łączności są telefony (stacjonarne i komórkowe), radiotelefony, radio, poczta elektroniczna
  • ŁATA WODOWSKAZOWA wyskalowana listwa używana do pomiaru stanu wody (poziomu zwierciadła wody) w korycie cieku, zbiorniku, jeziorze oraz do pomiaru poziomu wody w morzu
  • ŁATA WODOWSKAZOWA wyskalowana listwa używana do pomiaru stanu wody (poziomu zwierciadła wody) w korycie cieku, zbiorniku, jeziorze itp